رشته کاردرمانی چیست؟

کاردرمانی یا Occupational Therapy یکی از رشته‌های علوم توانبخشی است که هدف آن افزایش توانایی فرد برای انجام فعالیت‌های معنادار زندگی است.

منظور از «کار» در کاردرمانی صرفاً شغل نیست. فعالیت‌هایی که انسان در طول روز انجام می‌دهد، از فعالیت‌های شخصی مانند غذا خوردن و لباس پوشیدن گرفته تا تحصیل، کار، بازی، تفریح و فعالیت‌های اجتماعی، همگی می‌توانند در حوزه کاردرمانی قرار بگیرند.

برای مثال تصور کنید فردی بعد از سکته مغزی نمی‌تواند از دست راست خود به‌خوبی استفاده کند. هدف کاردرمانگر صرفاً این نیست که قدرت دست را افزایش دهد؛ بلکه باید بررسی کند این مشکل چه تأثیری روی زندگی فرد گذاشته است.

آیا نمی‌تواند لباس بپوشد؟

آیا نمی‌تواند قاشق را در دست بگیرد؟

آیا نمی‌تواند با تلفن همراه کار کند؟

آیا نمی‌تواند به شغل قبلی خود برگردد؟

کاردرمانگر بر اساس چنین مشکلاتی برنامه درمانی طراحی می‌کند.

به همین دلیل کاردرمانی رشته‌ای عملکردمحور است؛ یعنی در نهایت باید مشخص شود درمان چه تغییری در عملکرد واقعی فرد ایجاد کرده است.

کاردرمانگر دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟

کاردرمانگر قبل از شروع درمان، وضعیت مراجعه‌کننده را ارزیابی می‌کند. این ارزیابی بسته به مشکل بیمار می‌تواند شامل بررسی قدرت عضلات، دامنه حرکتی مفاصل، هماهنگی حرکات، مهارت‌های ظریف دست، وضعیت حسی، تعادل، توانایی‌های شناختی، مهارت‌های روزمره و شرایط محیط زندگی باشد.

بعد از ارزیابی، اهداف درمان مشخص می‌شوند.

برای مثال در یک کودک ممکن است هدف، بهبود مهارت‌های ظریف دست و آمادگی برای نوشتن باشد.

در یک بیمار بزرگسال ممکن است هدف، برگشتن به فعالیت‌های شخصی بعد از سکته مغزی باشد.

در فرد سالمند ممکن است هدف، حفظ استقلال و کاهش وابستگی به اطرافیان باشد.

بنابراین کاردرمانگر برای هر فرد نسخه یکسانی ندارد و برنامه درمانی بر اساس شرایط همان فرد تنظیم می‌شود.

کاردرمانی با چه بیمارانی سروکار دارد؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کاردرمانی، تنوع مراجعان است.

کاردرمانگر ممکن است با نوزاد، کودک، نوجوان، فرد جوان، بزرگسال یا سالمند کار کند.

همچنین مشکلات مراجعان نیز بسیار متنوع هستند.

برخی بیماران مشکلات جسمی و حرکتی دارند، بعضی دچار آسیب‌های عصبی هستند، برخی مشکلات رشدی دارند و گروهی نیز با مشکلات روانی و روانی‌اجتماعی مواجه‌اند.

به همین دلیل دانشجوی کاردرمانی در دانشگاه با حوزه‌های مختلفی آشنا می‌شود.

کاردرمانی کودکان

یکی از شناخته‌شده‌ترین حوزه‌های این رشته، کاردرمانی کودکان است.

دوران کودکی دوره‌ای حساس برای رشد مهارت‌های مختلف است. کودک باید به‌تدریج مهارت‌های حرکتی، شناختی، حسی، ارتباطی و اجتماعی را کسب کند.

گاهی یک کودک در بخشی از این روند با مشکل مواجه می‌شود.

ممکن است در گرفتن مداد، استفاده از قیچی، لباس پوشیدن، غذا خوردن، بازی کردن یا انجام فعالیت‌های مدرسه مشکل داشته باشد.

در این شرایط کاردرمانگر ابتدا وضعیت کودک را ارزیابی می‌کند و سپس فعالیت‌هایی متناسب با سن و شرایط او طراحی می‌کند.

یکی از نکات مهم در کاردرمانی کودکان این است که فعالیت درمانی معمولاً باید برای کودک جذاب باشد. بازی می‌تواند وسیله‌ای برای رسیدن به هدف درمانی باشد.

برای همین کاردرمانگر کودک باید علاوه بر دانش تخصصی، صبور، خلاق و علاقه‌مند به کار با کودکان باشد.

کاردرمانی در مشکلات رشدی

رشد کودک یک فرایند مرحله‌ای است و هر مهارت معمولاً در زمان خاصی شکل می‌گیرد.

اگر کودک در بخش‌هایی از رشد حرکتی، مهارت‌های ظریف، عملکرد روزمره یا برخی توانایی‌های شناختی با مشکل مواجه شود، ارزیابی تخصصی اهمیت پیدا می‌کند.

کاردرمانگر می‌تواند در کنار سایر متخصصان، روی تقویت عملکرد کودک تمرکز کند.

نکته مهم این است که کاردرمانی قرار نیست فقط یک علامت را هدف قرار دهد؛ بلکه باید دید مشکل کودک در زندگی واقعی چه تأثیری دارد.

کاردرمانی بزرگسالان

بزرگسالان نیز بخش مهمی از مراجعان کاردرمانی هستند.

آسیب‌های مغزی، سکته مغزی، مشکلات عصبی، آسیب‌های اندام فوقانی، برخی بیماری‌ها و حوادث می‌توانند باعث شوند فرد در انجام فعالیت‌های روزمره خود با مشکل مواجه شود.

کاردرمانگر در چنین شرایطی تلاش می‌کند توانایی‌های فرد را ارزیابی کرده و برای افزایش استقلال او برنامه‌ریزی کند.

برای مثال ممکن است بیمار بتواند دست خود را کمی حرکت دهد، اما نتواند از آن برای انجام یک فعالیت واقعی استفاده کند. در چنین شرایطی کاردرمانگر فعالیت را به شکل هدفمند تمرین می‌کند.

کاردرمانی سالمندان

با افزایش سن ممکن است برخی توانایی‌های حرکتی، شناختی یا عملکردی فرد کاهش پیدا کند.

هدف کاردرمانی در سالمندان می‌تواند کمک به حفظ استقلال، افزایش ایمنی و ادامه مشارکت فرد در فعالیت‌های روزمره باشد.

گاهی تغییرات ساده در محیط زندگی یا روش انجام یک فعالیت می‌تواند باعث شود فرد سالمند مدت بیشتری مستقل بماند.

بنابراین کاردرمانی در سالمندان فقط به تمرین‌های بدنی محدود نمی‌شود و شرایط واقعی زندگی فرد نیز اهمیت دارد.

کاردرمانی در مشکلات عصبی

سیستم عصبی کنترل بسیاری از فعالیت‌های بدن را برعهده دارد. آسیب به مغز، نخاع یا اعصاب محیطی می‌تواند عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

در این شرایط کاردرمانگر می‌تواند بخشی از تیم توانبخشی باشد.

هدف می‌تواند بهبود عملکرد اندام، افزایش استقلال، آموزش فعالیت‌های روزمره و کمک به بازگشت فرد به زندگی اجتماعی و شغلی باشد.

این حوزه نیازمند دانش مناسب در زمینه نورولوژی، آناتومی، فیزیولوژی و حرکت است.

کاردرمانی بعد از سکته مغزی

سکته مغزی ممکن است مشکلاتی مانند ضعف اندام، اختلال هماهنگی، مشکلات حرکتی و محدودیت در انجام فعالیت‌های روزمره ایجاد کند.

کاردرمانی می‌تواند در روند توانبخشی این افراد نقش داشته باشد.

برای مثال اگر بیمار بعد از سکته نمی‌تواند لباس بپوشد، غذا بخورد یا از دست خود استفاده کند، کاردرمانگر تلاش می‌کند با روش‌های مناسب، عملکرد او را تقویت کند.

در اینجا هدف نهایی فقط حرکت دادن اندام نیست؛ بلکه بازگشت عملکرد فرد در زندگی واقعی اهمیت دارد.

کاردرمانی دست

دست یکی از مهم‌ترین ابزارهای انسان برای انجام فعالیت‌های روزمره است.

نوشتن، غذا خوردن، کار با کامپیوتر، استفاده از تلفن همراه، لباس پوشیدن، گرفتن اشیا و بسیاری از فعالیت‌های دیگر به عملکرد مناسب دست نیاز دارند.

به همین دلیل آسیب دست می‌تواند تأثیر زیادی بر زندگی فرد داشته باشد.

کاردرمانگر با ارزیابی عملکرد دست می‌تواند برنامه مناسب توانبخشی را طراحی کند.

این حوزه نیازمند تسلط بر آناتومی، عضلات، مفاصل، اعصاب و اصول حرکت است.

کاردرمانی در حوزه روانی و روانی‌اجتماعی

یکی از ویژگی‌های مهم کاردرمانی این است که فقط به مشکلات جسمی نمی‌پردازد.

بخش‌هایی از این رشته به حوزه روانی و روانی‌اجتماعی نیز مربوط می‌شوند.

هدف می‌تواند کمک به فرد برای مشارکت بهتر در فعالیت‌های روزمره، اجتماعی و معنادار باشد.

در این حوزه شناخت رفتار انسان و توانایی برقراری ارتباط مناسب اهمیت زیادی دارد.

به همین دلیل دانشجوی کاردرمانی با مباحث روان‌شناسی و روان‌پزشکی نیز مواجه می‌شود.