یکی از مزیت‌های رشته مهندسی پزشکی، تنوع مسیرهای ادامه تحصیل آن است. دانشجویان این رشته بعد از پایان دوره کارشناسی می‌توانند در مقطع کارشناسی ارشد در حوزه‌های تخصصی مختلف ادامه تحصیل دهند و با توجه به علاقه و مهارت خود، مسیرشان را به سمت برق و الکترونیک، مکانیک، مواد، مهندسی بافت، پردازش تصویر، تجهیزات پزشکی یا توانبخشی ببرند.

در مقطع کارشناسی ارشد، گرایش‌هایی مانند بیوالکتریک، بیومکانیک، بیومتریال یا بیومواد، مهندسی بافت، مهندسی توانبخشی، پردازش تصاویر پزشکی، مدل‌سازی سامانه‌های فیزیولوژیکی، مهندسی بالینی و برخی حوزه‌های تخصصی تجهیزات پزشکی وجود دارند. البته عنوان و ارائه گرایش‌ها بسته به دانشگاه و دفترچه همان سال می‌تواند متفاوت باشد.

کارشناسی ارشد مهندسی پزشکی ـ بیوالکتریک

بیوالکتریک یکی از محبوب‌ترین مسیرهای ادامه تحصیل مهندسی پزشکی است و بیشتر برای افرادی مناسب است که به برق، الکترونیک، کامپیوتر، برنامه‌نویسی و پردازش اطلاعات پزشکی علاقه دارند.

در این حوزه، موضوعاتی مانند پردازش سیگنال‌های زیستی، پردازش تصاویر پزشکی، طراحی تجهیزات پزشکی، ابزار دقیق پزشکی و سیستم‌های الکترونیکی مورد بررسی قرار می‌گیرند.

اگر در دوران کارشناسی به مدار، الکترونیک و برنامه‌نویسی علاقه‌مند شده‌اید، بیوالکتریک می‌تواند یکی از بهترین گزینه‌های ادامه تحصیل شما باشد.

حتی در مقاطع بالاتر، این مسیر می‌تواند به حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی پزشکی، پردازش تصویر، یادگیری ماشین، سیگنال‌های مغزی و سیستم‌های هوشمند پزشکی مرتبط شود.

کارشناسی ارشد مهندسی پزشکی ـ بیومکانیک

بیومکانیک برای دانشجویانی مناسب است که به مکانیک، طراحی، حرکت بدن و تجهیزات توانبخشی علاقه دارند.

در این گرایش، رفتار مکانیکی بدن و اندام‌های مختلف بررسی می‌شود و دانشجو می‌تواند روی موضوعاتی مانند طراحی پروتز و ارتز، تحلیل حرکت، مدل‌سازی سیستم‌های بدن، طراحی تجهیزات توانبخشی و ربات‌های پزشکی فعالیت کند.

بنابراین اگر بین مهندسی پزشکی و مهندسی مکانیک علاقه مشترک دارید، بیومکانیک می‌تواند مسیر مناسبی برای ادامه تحصیل باشد.

کارشناسی ارشد مهندسی پزشکی ـ بیومتریال یا بیومواد

در بیومتریال، تمرکز اصلی روی مواد مورد استفاده در پزشکی و بدن انسان است.

دانشجو با موضوعاتی مانند خواص مواد زیستی، مواد مورد استفاده در ایمپلنت‌ها، پروتزها، مواد کاشتنی و سازگاری مواد با بدن آشنا می‌شود.

این گرایش برای افرادی که به شیمی، مواد، زیست‌شناسی و کارهای آزمایشگاهی علاقه دارند، گزینه جذابی است.

کارشناسی ارشد مهندسی بافت

مهندسی بافت یکی از مسیرهای پژوهشی و جذاب مهندسی پزشکی است.

هدف این حوزه استفاده از اصول مهندسی و علوم زیستی برای کمک به ترمیم یا جایگزینی بافت‌های آسیب‌دیده است.

دانشجو در این مسیر با موضوعاتی مانند سلول‌ها، داربست‌های مهندسی بافت، مواد زیستی و فرآیندهای مرتبط با بازسازی بافت آشنا می‌شود.

این حوزه می‌تواند ارتباط نزدیکی با سلولی و مولکولی، بیومواد، زیست‌فناوری و نانوفناوری داشته باشد و برای افرادی که به پژوهش و آزمایشگاه علاقه دارند مناسب است.

نکته مهم این است که مهندسی بافت فقط محدود به ادامه تحصیل در وزارت علوم نیست؛ در دفترچه دکتری تخصصی وزارت بهداشت نیز «مهندسی بافت» به‌عنوان رشته‌ای آمده که دارندگان کارشناسی ارشد مهندسی پزشکی از گرایش‌های مختلف می‌توانند برای آن واجد شرایط باشند.

کارشناسی ارشد مهندسی توانبخشی

یکی دیگر از مسیرهای مرتبط، مهندسی توانبخشی است.

در این حوزه، فناوری برای کمک به افرادی که دچار محدودیت‌های حرکتی یا عملکردی هستند به کار گرفته می‌شود.

موضوعاتی مانند تجهیزات توانبخشی، پروتزها، ارتزها، فناوری‌های کمکی و سیستم‌های حرکتی می‌توانند در این مسیر مورد توجه قرار بگیرند.

اگر به کمک فناوری به افراد دارای مشکلات حرکتی علاقه دارید، این حوزه می‌تواند برای شما جذاب باشد.

کارشناسی ارشد پردازش تصاویر پزشکی

این حوزه برای دانشجویانی که به کامپیوتر، برنامه‌نویسی، هوش مصنوعی و تصویربرداری پزشکی علاقه دارند بسیار جذاب است.

در این مسیر، تصاویر پزشکی مانند تصاویر حاصل از سیستم‌های تصویربرداری پردازش و تحلیل می‌شوند.

امروزه با پیشرفت هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، پردازش تصاویر پزشکی اهمیت زیادی پیدا کرده و می‌تواند یکی از زمینه‌های پژوهشی مناسب برای دانشجویان مهندسی پزشکی باشد.

مهندسی بالینی

مهندسی بالینی یکی دیگر از مسیرهای مرتبط با مهندسی پزشکی است که ارتباط بیشتری با بیمارستان و مدیریت فناوری‌های پزشکی دارد.

در این حوزه موضوعاتی مانند مدیریت تجهیزات پزشکی، ارزیابی تجهیزات، ایمنی، نگهداری و استفاده صحیح از فناوری‌های پزشکی اهمیت پیدا می‌کند.

این مسیر برای کسی که بیشتر به محیط بیمارستان و مدیریت تجهیزات علاقه دارد، می‌تواند جذاب‌تر از مسیرهای کاملاً پژوهشی باشد.

آیا با لیسانس مهندسی پزشکی می‌توان در رشته‌های دیگری هم ارشد خواند؟

بله، بسته به دفترچه آزمون و شرایط رشته امتحانی همان سال، امکان انتخاب برخی رشته‌های مرتبط نیز وجود دارد.

این موضوع یکی از نکات مهم مهندسی پزشکی است؛ چون پایه این رشته ترکیبی از مهندسی و علوم پزشکی است و فارغ‌التحصیل می‌تواند با توجه به سوابق تحصیلی و شرایط پذیرش، مسیر تخصصی متفاوتی را دنبال کند.

برای مثال، در آزمون‌های مرتبط با وزارت بهداشت، مهندسی پزشکی در بعضی رشته‌های امتحانی به‌عنوان مدرک مجاز شناخته شده است؛ بنابراین شرایط پذیرش باید هر سال از دفترچه رسمی بررسی شود.

ادامه تحصیل مهندسی پزشکی در وزارت بهداشت

یک نکته مهم درباره این رشته این است که مسیر ادامه تحصیل مهندسی پزشکی فقط به وزارت علوم محدود نمی‌شود.

در آزمون کارشناسی ارشد وزارت بهداشت، رشته‌هایی مانند مهندسی پزشکی ـ بیوالکتریک و مهندسی پزشکی ـ زیست‌مواد ارائه شده‌اند. همچنین در برخی رشته‌های مرتبط مانند فناوری تصویربرداری پزشکی، مهندسی پزشکی با گرایش بیوالکتریک نیز جزو مدارک قابل قبول اعلام شده است.

بنابراین دانشجوی مهندسی پزشکی می‌تواند با توجه به شرایط دفترچه همان سال، مسیر تحصیلی خود را در وزارت علوم یا برخی رشته‌های مرتبط وزارت بهداشت ادامه دهد.

دکتری مهندسی پزشکی

بعد از کارشناسی ارشد، امکان ادامه تحصیل تا مقطع دکتری نیز وجود دارد.

در مقطع دکتری، دانشجو بیشتر وارد کار پژوهشی و تخصصی می‌شود و روی یک موضوع مشخص تحقیق می‌کند.

حوزه‌های دکتری مرتبط با مهندسی پزشکی می‌توانند شامل بیوالکتریک، بیومکانیک، بیومتریال، مهندسی بافت و حوزه‌های تخصصی مرتبط باشند. ساختار گرایش‌های دکتری و مواد امتحانی نیز ممکن است در هر سال تغییر کند.

دکتری بیشتر برای افرادی مناسب است که به تحقیق، مقاله، تدریس دانشگاهی، فعالیت در مراکز پژوهشی یا تحقیق و توسعه شرکت‌ها علاقه دارند.

بعد از دکتری مهندسی پزشکی چه کارهایی می‌توان انجام داد؟

فارغ‌التحصیل دکتری می‌تواند با توجه به تخصص و سابقه علمی خود وارد مسیرهای مختلفی شود؛ از جمله:

• تدریس و فعالیت دانشگاهی
• فعالیت در مراکز تحقیقاتی
• پژوهش در حوزه تجهیزات پزشکی
• فعالیت در شرکت‌های دانش‌بنیان
• تحقیق و توسعه محصولات پزشکی
• طراحی و توسعه فناوری‌های جدید
• فعالیت در پروژه‌های بین‌رشته‌ای پزشکی و مهندسی

البته برای استخدام هیئت علمی یا موقعیت‌های پژوهشی، صرف داشتن مدرک دکتری کافی نیست و رزومه علمی، مقاله، سابقه پژوهشی و شرایط دانشگاه یا مرکز مربوطه اهمیت زیادی دارد.